Nieuwerbrug
Nieuws
Agenda
Toeristeninformatie
Museum Nieuwerbrug
Wie, wat, waar?
Foto's en film
Links
watermerk
EEN KORTE GESCHIEDENIS VAN HET DORP
NIEUWERBRUG AAN DEN RIJN

Brandschouwerij Nieuwerbrug
Kaart       
Kaart Rijnland 1647 - Collectie Hoogheemraadschap van Rijnland, 1647

Nieuwerbrug aan den Rijn       
Kaart Nieuwerbrug en omgeving 2012
Nieuwerbrug 2012
Project: nieuwerbrug, republiek aan den Rijn

Deze tekst komt ook op een bord voor het Wierickehuis in Nieuwerbrug.
Deze wordt geplaatst door de Republiek aan den Rijn.
ONTSTAAN EN ONTWIKKELING
Nieuwerbrug dankt zijn bestaan aan zijn brug; zijn brug dankt zijn bestaan aan de Rijn. Voor de Romeinen is de Rijn een grens met een limes, een te verdedigen grensweg tegen de barbaren van het noorden. Een brug is hier niet aan de orde: Hoogstens een bruggetje over de monding in de Rijn van het veenriviertje de Bekenes met een wachttoren.
De grens van het graafschap Holland schuift 1000 jaar geleden steeds verder over de veenwildernis naar het oosten ten koste van het Sticht. Vanaf 1281 behoort onze streek  bij Holland en een noord-zuid verbinding lijkt dan nuttig. Dat nut is er niet slechts voor machthebbers, maar ook voor de plaatselijke bevolking, de boeren en landarbeiders, die vanaf de 10e eeuw de klei van Bekenes ontginnen en vanaf de 11e eeuw de veenmoerassen ontginnen en die later inpolderen.
Dorp aan de Rijn
Voorbeeld van nederzetting langs de Oude Rijn. bron: Daan Claessen
collectie: Erfgoed gemeente Utrecht
NIEUWER BRUGGE
De Rijn is van groot belang voor transport van mensen en goederen, zeker nadat rond 1365 de beide Wierickes gegraven worden en er een verbinding met de Hollandse IJssel tot stand komt. Waar de Dubbele Wiericke de Rijn instroomt, een verkeersknooppunt bij uitstek, kan een nederzetting ontstaan zijn. Mogelijk is er toen een brug gesticht, een oude brug, later vervangen door een “nieuwer brugge”? Er is in elk geval een kapel, waarschijnlijk gebouwd vanuit particulier initiatief, waarvan de grond na afbraak door niet-geestelijke, gereformeerde Kapelmeesters
beheerd wordt.
Trekschuit
Jaagpad langs de Oude Rijn met trekschuit. Project historische vaarwegen 2010
collectie: Claudia Thunnissen 
HANDEL EN NIJVERHEID
De bouw van de tolbrug en de aanleg van het jaagpad tussen Leiden en Utrecht in 1664 zorgt ervoor dat het vervoer over water en over land moet stoppen in Nieuwerbrug. Er komt dus handel en nijverheid in het plaatsje: een herberg (Het Witte Paard, later vergrijsd tot Het Grauwe Paard), ambachtslieden, kooplui, een molenaar, een bakker… Nieuwerbrug wordt het centrum voor de bewoners van de vijf polders, maar hoort bij vier gemeentes. Een steenfabriek en houthandelaren vestigen zich in de 19e eeuw in en nabij het dorp; hun producten gaan niet meer alleen over water, maar ook over land en per spoor. Een seinhuis met een treinhalte op de lijn Leiden-Utrecht draagt dan wel de naam Waarder, maar ligt op 300 meter van het dorp Nieuwerbrug.
Het Grouwe Paard (nu De Florijn), Weijland, Nieuwerbrug
Rechts op de foto het Grauwe Paard
collectie: Cees Brouwer
BOEREN, BURGERS EN BUITENLUI
De Rijn was eerst vooral een levensader, maar wordt steeds meer een scheiding, met ten noorden ervan een lint van diepe perscelen in een vrijwel onaangetast polderlandschap, en tussen Rijn en dijk steeds dichtere lintbebouwing van arbeiderswoningen en kleine bedrijven die steeds meer hebben plaats gemaakt voor villa’s en bungalows. De koeien gaan uit hun oorspronkelijke Hollandse stallen en komen in steeds grotere aantallen, eerst in ligboxenstallen, en de laatste jaren in nog grotere agrarische bedrijfshallen: het aantal boeren wordt minder, maar de bedrijfsomvang steeds groter. Ten zuiden van de Rijn doorsnijdt eerst de spoorlijn Utrecht-Leiden en later de Rijksweg A12 het boerenland. Een paar boerderijen worden verplaatst en in de kern van het dorp komt steeds meer woningbouw en blijft wat bedrijvigheid. Vrijgekomen boerenerven veranderen steeds meer in burgererven met een nieuwe woon- en bedrijfsfunctie, maar met behoud van gezicht en uitstraling.
Boerderij van Kok aan de Wiericke in Nieuwerbrug
Oude boerderij van familie Kok
collectie: Annie Verboom-Goudriaan
HET “NIEUWE” DORP
Na 1945 wordt er flink gebouwd in het dorp en krijgt het een echte kern. In het begin vooral voor Nieuwerbruggers en de inwoners van Rietveld, Barwoutswaarder en Waarder, vanaf de zeventiger jaren van de vorige eeuw komen er ook mensen van buiten de directe omgeving. Na de gemeentelijke herindeling van 1964 valt bijna de hele Brandschouwerij Nieuwerbrug onder de gemeente Bodegraven met grenzen bij Woerden die dwars door de polders de Bree en Bekenes heen gaan. De inwoners blijven actief met een eigen dorpshuis, dorpsblad, schoolkerken, verenigingen en dorpsvolks(?) vertegenwoordiging.
Burgemeester Brunstraat Nieuwerbrug
Nieuwbouw Burgemeester Bruntstraat
collectie: Cees Brouwer
REPUBLIEK AAN DEN RIJN
Het karakter van het dorp verandert daardoor ook. Behalve de inwoners die hun wortels in de directe omgeving hebben komen er mensen van “buiten” die forensen,  beide groepen met elk hun eigen aard. Zij vinden elkaar  als ze bedreigingen van het gemeenschappelijk dorpsbelang ervaren en om zaken aan te pakken die anders blijven liggen, waardoor de onderlinge binding versterkt wordt. Op deze manier uit zich nog steeds het onafhankelijkheidsgevoel, de daadkracht en de zelfredzaamheid. Nieuwerbrug dankt zijn bestaan aan zijn brug: de “Republiek aan den Rijn” dankt zijn bestaan aan haar inwoners .
Bestuur Groene Kruis, wijkverpleegkundige en huisarts van Nieuwerbrug
Bestuur Groene Kruis met wijkverpleegkundige en huisarts
collectie:  Cees Brouwer
home | contact | sitemap | colofon
Voet Nieuwerbrug