8 januari 1964,

Nieuwerbrug viel tot 1964 onder vier gemeentes: Barwoutswaarder, Waarder, Rietveld en Bodegraven.
De gemeenteraad van Rietveld had op 10 oktober 1955 de naam Rijksstraatweg vastgesteld voor deze weg, die liep tussen Woerden en Nieuwerbrug.
Met het oog op de opheffing van de zelfstandige gemeente Rietveld per 1 februari 1964, waarbij het grootste gedeelte van die gemeente bij de gemeente Woerden werd gevoegd, besloot de Woerdense gemeenteraad de Rijksstraatweg naar de opgeheven gemeente te noemen.
De gemeente zelf dankte haar naam weer aan de polder Rietveld, die met de polder De Bree het grongeboed van de gemeente vormde.
Rietveld werd al in 1156 vermeld als 'Retfeld', veld met riet.
Een deel van de straat Rietveld valt echter nogsteeds onder de Brandschouwerij Nieuwerbrug en de Nieuwerbrugse gemeenschap.

Rb: 3 september 1964

Op oude kaarten wordt de weg als Lage Rijndijk vermeld, als tegenhanger van de Hoge Rijndijk aan de overkant van de Rijn.
De naam Bree is een oostnederlandse oude benaming voor akker (Bride, Brida). Het duidt op ontginning door Oostnederlandse arbeiders. De naam is vanouds toegekend aan de polder de Bree, gelegen ten noorden van de weg tussen Nieuwerbrug en Woerden. De straat tussen Nieuwerbrug en Woerden heette al heel lang officieus Rijksstraatweg. Op 26 augustus 1955 werd deze naam door de toenmalige gemeente Rietveld geformaliseerd. Bij de gemeentelijke herindeling in 1964 werd de weg verdeeld tussen de gemeente Woerden en de gemeente Bodegraven. In Woerden werd het wegvak Rietveld genoemd. Na een eerste gedachte om het Bodegraafse gedeelte ook zo te noemen, of om de straat de Breestraat te noemen, werd uiteindelijk aangesloten bij de naam van de polder waarin deze straat is gelegen. Er was ook nog sprake van om het pad de naam Zwartepad te noemen, omdat het in de volksmond ook wel zo werd aangeduid. Dit voorstel haalde het niet, net zomin als een voorstel om het geen pad maar straat te noemen.

  • IMG_6254
  • IMG_6255

Op oude kaarten staat het Weijland aangegeven als Lage Rijndijk, als tegenhanger van de Hoge Rijndijk aan de andere kant van de Rijn. In de volksmond werd de straat lang Straatweg genoemd, net als De Bree. Deze Rijks Straatweg was tot de komst van de A12 de hoofdverbinding tussen Utrecht en Leiden. Vandaar ook de horecagelegenheden als De Witte Wimpel (afgebroken), Het Grauwe Paard (nu De Florijn) en De Krom (nu JanZen).
De straatnaam Weijland is afgeleid van de polder waarin deze straat is gelegen, de Weilandsche Polder. Het is niet bekend, waar de naam van afgeleid is. Wellicht heeft deze een relatie met de heerlijkheid Wiltenburg (zie bij Weijpoort), maar de naam zou ook net zo goed kunnen zijn afgeleid van wei, weiland. Vroeger liep de straat officieel verder door. Wat nu Bruggemeesterstraat heet, had tot 1964 de naam Weijland. Bijna had het gedeelte van de oude Rijksstraatweg ten oosten van het dorp ook de naam Weijland gekregen. Er lag een voorstel om bij de gemeentelijke herindeling het Weijland te laten doorlopen tot aan de nieuwe grens met Woerden. Uiteindelijk koos men daar voor de naam De Bree.

  • IMG_6228
  • wl001

Sinds 3 september 1964

De straat, zowel aan de noordkant als aan de zuidkant van de brug heette vroeger officieel Weijland (ja, inderdaad, een verlenging van de straat die langs de noordkant van de Oude Rijn loopt, met een bocht verder in zuidelijke richting). In het spraakgebruik werd de straat meestal Brugstraat genoemd. Toen bij de gemeentelijke herindeling ook de rest van Nieuwerbrug bij de gemeente Bodegraven werd gevoegd, moesten diverse straten van naam worden veranderd. De naam Brugstraat kon niet, omdat deze naam ook in het dorp Bodegraven voorkomt. Uit diverse voorgestelde namen, zoals Dorpsstraat en Dorpsweg koos de gemeenteraad uiteindelijk voor de door B&W voorgestelde naam Bruggemeestersstraat.
 

  • IMG_6024
  • IMG_6030
  • brg002

brg002
Bovenmeesters woning (links) met meester en kinderen, 1905.

Hoe lok je een huisarts naar een dorp, waarvan de inwoners vinden dat er een dokter moet zijn en liefst zonder veel bemoeienis van buitenaf? In Nieuwerbrug nam het schoolbestuur die uitdaging aan: het bouwde in 1871 een doktershuis en wist zowaar de zo verlangde arts naar Nieuwerbrug te krijgen. Het schoolbestuur verkocht het huis in 1873 en… kocht het in 1919 weer terug om er de hoofdonderwijzer van de erachter gelegen school te huisvesten. Sindsdien verhuisden de school en de meester en slechts de gevelsteen herinnert nog aan het merkwaardige initiatief.

brg004

Oude dokterswoning, 2011

In 1871 liet het Nieuwerbrugse schoolbestuur deze dokterswoning bouwen, om hiermee met succes een dokter naar het dorp te halen.

Het werd in 1919 de woning van de hoofdonderweizer van de naastgelegen school.

Links de Onafhankelijkheidstoren aan de Bruggemeestersstraat.

fl003

Voormalige woning en praktijk van dokter Samson en Versteegt.

ko001 k

Voormalige praktijk van dr. Tichelaar en dr. Borreman

al002 k

Tijdelijke huisvesting dr. Borreman, Margarethastraat 1a, 2011.

 

De huisarts is nu gevestigd aan de Gravin Jacobastraat 24, 2415 AX Nieuwerbrug aan den Rijn

 

brg002
Brugwachterswoning tussen dokterswoning en tolbrug, 1905

Houten Tolbrug met tolhuisje.
Tussen de twee kastanjebomen voor het huis van de 'bovenmeester' Jan Snoek (oude dokterswoning) was de ingang naar de school. De voorste kastanje is gekapt in 1988. De achterste moest in 1913 wijken voor de Onafhankelijkheidstoren.  Ook de Brugkerk is hier nog afwezig. 

De brugwachterswoning is samen met de tolbrug en de Onafhankelijkheidstoren eigendom van de gemeenschap Nieuwerbrug. Ze worden beheerd door het College van Bruggemeesters.
De brugwachterswoning is een van de oudste woningen uit de dorpskern. Hij wordt van oudsher bewoond door de tolgaarder, die het bruggeld en de woning pacht.
Aan de Rijnkant staat nog een origineel schijthuis.

17e eeuw

Het jaagpad is in de 17e eeuw aangelegd langs de zuidkant van de Oude Rijn. Over dit pad kon men te voet, of met een paard een schip vooruittrekken. Dit noemde men 'jagen'. Het pad werd aangelegd van Leiden naar Utrecht.
Sinds het gebruik van motorschepen is het jaagpad niet meer als zodanig in gebruik.
In Nieuwerbrug is het in de 80er jaren verhard, om te dienen als fietspad.

  • IMG_6044
  • IMG_6076
  • IMG_6092

brg001
Brugkerk, 2011.

De wens om in Nieuwerbrug een eigen kerk te stichten werd in 1917 werkelijkheid. De Gereformeerde gelovigen waren van de bouw van de Gereformeerde Kerk niet langer genoodzaakt naar Waarder of Bodegraven te reizen. Architect Cornelis Zaal uit Bodegraven maakte het ontwerp van het kerkgebouw dat op Nieuwjaarsdag 1918 in gebruik werd genomen. Een kerk met torentje “De Peperbus”, maar zonder klok. Voor het luiden daarvan was men aangewezen op de Onafhankelijkheidstoren. Diverse malen werd er aan en in de kerk groot onderhoud gepleegd, de laatste keer in 2010. In dat jaar werd het gebouw grondig gerestaureerd en kwam er dan toch een luidklokje in de nieuwe toren.
In 2004 veranderde de naam Gereformeerde Kerk in Protestantse Gemeente Nieuwerbrug en kreeg het kerkgebouw de naam Brugkerk, verbinding van verleden en heden tussen God en mensen.

Uit 'Nieuwerbrug. Een klein dorpje met eigenzinnige mensen'.

brg008
Tolbrug met College van Bruggemeesters en brugwachter, 1910.

Een nieuwe brug! In 1510 een houten brug, na ongeveer een halve eeuw een stenen brug verbond beide oevers van de Rijn. Bouwvallig werd die in 1651 door de inwoners van Nieuwerbrug met toestemming van het gewest Holland, vervangen door een houten wipbrug. Het beheer en onderhoud kwamen aan de Nieuwerbruggers, die voor de kosten tol mochten heffen. Drie, later zes “Bruggemeesters” uit het dorp besturen de tolbrug sindsdien op grond van oude reglementen daadkrachtig en degelijk en regelen steeds meer andere zaken in het dorp. De huidige brug is een stalen exemplaar uit 1990.

Literatuur: P.C. Beunder, Nieuwerbrug dankt zijn bestaan aan zijn brug, in Heemtijdinghen 11e jrg., nr. 3

Internet: RHC rijnstreek en Lopikerwaard - De tolbrug te Nieuwerbrug a/d Rijn

ka002d k
Boogbrug op kaart uit 1510.

Niwerbrugge, 1733

ri007

We kijken vanaf het jaagpad langs de Hoge Rijndijk richting Bodegraven.
Sinds Abraham de Haen in 1733 vanaf dit standpunt de tolbrug over de Oude Rijn tekende, is de afbeelding regelmatig gekopieerd.

brg009

Op deze prentbriefkaart is te zien, dat tot 1910 de Tolbrug van hout was.

brg010

Tolbrug uit 1949. Daarachter van links naar rechts de Onafhankelijkheidstoren, het Tolhuis en de oude school.

brg011

Tolbrug uit 1990. Daarachter van links naar rechts een deel van de Brugkerk, de Onafhankelijkheidstoren, het Tolhuis en appartementen.
Links bij de kerk is net een tuin met aanlegstijger en bankje gemaakt. Rechts is een gele bak voor strooizout te zien.

Filmfragment

2020 sept